U vremenu u kome se ime Vojvodine pokušava izbrisati i zameniti ponižavajučim, a netačnim, opisnim imenom „Severna Srbija“, važno je govoriti i sećati se onoga što Vojvodina jeste. Ne zbog emotivnog poravnanja za one koji to znaju, niti zbog onih koji bi da se Vojvodina izbriše i zaboravi, već zbog mladih generacija koje o Vojvodini malo znaju, a malo gde mogu i da saznaju.

Zato je važno, ne podsećanja, već edukacije radi, kazati ono najvažnije: Vojvodina je u Srbiju ušla kao politički, ekomski, kulturni i istorijski entitet, sa svojom zaokruženom teritorijom, organima vlasti i na osnovu legitimnih odluka tih organa.

Međutim, nikada se ne sme zaboraviti da je ta moderna Vojvodina ušla u sastav Srbije kao dela Jugoslavije, a ne u sastav Srbije kao suverene, samostalne, nezavisne države. Tako je Jugoslavija, dok je postojala, bila garant položaja Vojvodine u Srbiji. Jugoslavije više nema, a Vojvodina je, mimo svoje volje, ali i mimo pitanja njenih građana, postala deo samostalne, nezavisne, suverene države Srbije. Ima li danas Srbija pravo da to zanemari i da se prema Vojvodini ponaša kao prema okupiranoj teritoriji koju će pljačkati, betonirati, prodavati, siledžijski naseljavati, kako bi joj izmenila višenacionalnu strukturu, čije će njive ispostiti i oglodati do koske, rudna bogatstva dati u bescenje, a ponosne ljude u Vojvodini dovesti do siromaštva, samo sa jednim ciljem – da obezbedi  podaništvo?

Treća važna stvar u vezi sa Vojvodinom i Srbijom je jednostavna istina: moderna Vojvodina, kao i moderna Srbija su nastale u okviru antifašističke  revolucije i stvaranja novih država u okviru antifašističke borbe. I danas, Vojvodina je nedeljiva od antifašizma, što je jedan od bitnih razloga da se upravo fašizam već decenijama pokušava uvesti u Vojvodinu. Vlast i svi koji bi da izjednače antifašiste i kvislinge, da Srbiju zaokruže na temeljima nacionalizma, krvi i „svetog srpskog tla“ najradije bi da zatru Vojvodinu, kao stalni podsetnik na antifašizam i višenacionalnost.

Istorijske činjenice

Dana 31. jula 1945. godine, na zasedanju Skupštine izaslanika naroda Vojvodine, koju su činili predstavnici sedam njenih naroda: Srbi, Mađari, Hrvati, Slovaci, Rumuni, Rusini i Jevreji, Vojvodina je konstituisana kao politički entitet u savremenim granicama i sa zvaničnim nazivom Autonomna pokrajina Vojvodina. Tom Odlukom Skupštine izaslanika naroda Vojvodine, koja je štampana u Službenom listu Vojvodine, Srbi, Mađari, Hrvati, Slovaci, Rumuni, Rusini i Jevreji  su zvanično priznati kao konstitutivni narodi koji su stvorili Autonomnu pokrajinu Vojvodinu, kao samostalan politički entitet! Vojvodina je, tako, konstituisana kao višenacionalna, ne samo u smislu procentualnog prisustva više nacija, već kao politički entitet koji je zvanično konstituisalo više naroda!

Tek nakon donošenja te odluke, ista Skupština je, nakon rasprave, mogla doneti i odluku kojom se odgovorilo na ključno pitanje: da li će Autonomna pokrajina Vojvodina ući u Jugoslaviju kao samostalna, ili u sastavu neke od republika? Uprkos idejama Žarka Zrenjanina, koji tada više nije bio živ, Dude Boškovića (na čije stavove se na Skupštini posebno usmerio Jovan Veselinov – Žarko) i drugih, na zasedanju je pobedila ideja da se Vojvodina priključi Republici Srbiji i sa njom zajedno uđe u novu Jugoslaviju.

Ovde je važno pomenuti nekoliko činjenica koje se često gube iz vida. Između ostalog: na osnovu odluka međunarodno priznate Privremene Narodne Skupštine, novonastala država – Demokratska federativna Jugoslavija, imala je međunarodno priznat kontinuitet sa Kraljevinom Jugoslavijom, ali u pogledu unutrašnjeg uređenja države nije bilo nikakvog kontinuiteta. Nova država je, znači, unutar svojih međunarodno priznatih granica iznova stvarala svoju političku strukturu i odnose između novostvorenih entiteta. Zato je bilo neophodno da zvanični organi tada konstituisane Autonomne Pokrajine Vojvodine donesu odluku o priključenju Autonomne Pokrajine Vojvodine Srbiji, jer bez nje Vojvodina ne bi bila sastavni deo Srbije, niti Jugoslavije. Odluke Skupštine izaslanika naroda Vojvodine verifikovao je AVNOJ na svom trećem zasedanju 10. avgusta 1945, istog dana kada prerasta u Privremenu Narodnu Skupštinu Demokratske Federativne Jugoslavije – najviše zakonodavno i predstavničko telo nove Jugoslavije, koje je imalo i puno međunarodno priznanje svih članica Antifašističke koalicije.

Zbog Odluke Skupštine izaslanika naroda Vojvodine donete 31. jula 1945. godine, nijedna nacionalna zajednica u Vojvodini nema prava da se odrekne svojih legitimnih konstitutivnih prerogativa prema Vojvodini! Narodi Vojvodine ne mogu biti „manjine“. Oni su konstitutivni narodi Autonomne pokrajine Vojvodine.

Iz ovoga slede dva zaključka:

– Vojvodina nije ušla u sastav Srbije kao bezlična teritorija, već kao konstituisana Autonomna pokrajina Vojvodina, koja iz toga crpi svoja istorijska, ekonomska, (više)nacionalna, kulturna i druga prava;

– Vojvodina po svojoj suštini nije i ne može biti nacionalni entitet; ona je u svojoj konstitutivnoj suštini višenacionalna i antifašistička.

Zato je i danas, 81 godinu nakon stvaranja moderne Vojvodine, važno naglasiti: Vojvodina nije nacija, niti nacionalna teritorija. Vojvodina je zajednica više naroda/nacija koje se međusobno uvažavaju. I, kakva god bila nacionalna struktura, ili struktura porekla Vojvođana, naše najveće bogatstvo ostaće uvažavanje/prihvatanje/podržavanje različitosti.

Šta će, u ovim smutnim i dramatičnim vremenima biti sa Vojvodinom?

Niko od nas to ne zna tačno. Ali ono što znamo je: Vojvođani su se probudili. Ne samo Novi Sad, već i većina gradova, ali i manjih mesta u Vojvodini, su se probudili i stali u prve redove borbe protiv aktuelnog režima. To i jeste razlog da vlast svako malo baca udicu među Vojvođane, tvrdeći da se u Vojvodini podiže secesionistički pokret. 

Takođe je činjenica da Vojvođani, u okviru opštegrađanskog i studentskog protesta ćute i o Vojvodini i o njenoj autonomiji. Nije tajna da je razlog tom ćutanju prevashodno svest da se režimu ne sme dati dodatno oružje da nas razjedinjava. Osim toga, tražiti danas od aktuelnog režima autonomiju Vojvodine bilo bi iluzorno, jer taj režim je i tako bivši. A, kad ga i zvanično svrgnemo, doći će momenat za razgovor. O Vojvodini. O njenoj autonomiji, o pravima i odnosima. Uz nadu da će ta neka nova vlast, značiti i nov, drugačiji sistem. Sta ako ni oni ne budu imali sluha za Vojvodinu? Teško je reći, jer to „oni“ – to smo mi, koji smo ove proteste izneli, a iznećemo i izbore.

U svakom slučaju, ne verujem da će, ovoga puta,  Vojvođani stati na pola puta.

(Autonomija)