Skip to main content

Jeton Neziraj: Duhovi rata su i dalje oko nas

Autonomija 12. nov 2021.
4 min čitanja

U beogradskom Ateljeu 212 ove nedelje je premijerno u Srbiji prikazana predstava na engleskom “Balkan Bordello” autora kosovskog dramskog pisca, Jetona Neziraja, koju je režirala njegova supruga Bljerta Neziraj.Ova drama premijerno je prikazana početkom novembra u Prištini, a referiše na ratove iz devedesetih na Balkanu. Nastala je u koprodukciji Teatra Ćendra (Qendra) iz Prištine, Ateljea 212 iz Beograda i pozorišta La MaMa iz Njujorka. Kako njen autor Jeton Neziraj objašnjava za Autonomiju, “Balkan Bordello” je saga o balkanskim porodicama, zasnovana na Ehilovoj trilogiji “Orestija”.

Na početku priče Agamemnon se vraća sa ratnog polja nakon što je suparničku zemlju pretvorio u pepeo. Krug nasilja se zatim nastavlja u njegovoj porodici. Ubija ga supruga koja traži slobodu od njega, a kasnije njegov sin ubija svoju majku – zarad osvete. Po rečima Jetona, taj ciklus nasilja koji je prisutan od prvih stranica drame je suština same predstave.

“Ova predstava je u stvari o traumatizovanom društvu, koje samo sebe jede. Ona se suprotstavlja ratu kao mašineriji destrukcije, gde život i normalnost kapituliraju pred ljudskim zlima”, kazao je za Autonomiju Jeton Neziraj.

Drama “Balkan Bordello” napisana je još 2015. godine, u bliskoj saradnji sa beogradskim režiserom Stevanom Bodrožom. Kreirana je po narudžbini Crnogorskog narodnog pozorišta, gde je nastala ideja da se kreira savremena “Orestija”. Sadašnji “Balkan Bordello” je treća inscenacija ovog dela.

Autor ove drame Jeton Neziraj ukazuje da predstava referiše na ratove iz devedesetih. On napominje da danas svedočimo tome da se stvari nisu mnogo promenile, a predstava je svojevrsni poziv na okončanje tog začaranog kruga nasilja.

“Ono šta smo imali devedesetih, tog Agamemnona koji je bio žedan rata i krvi, on je i dalje prisutan na ovaj ili onaj način. Duhovi rata su i dalje oko nas, a spremni su da skoče u još jedan rat”, upozorio je on.

Pojasnio je i da cilj predstave nije bio da se razgovara samo o Agamemnonima Srbije i Kosova, već su želeli prikazati Agamemnona koji se može identifikovati u svakom društvu. Po njegovim rečima, on je i Srbin i Albanac i Amerikanac.

“Kičma same predstave je crni humor u dodiru sa samom suštinom balkanskog temperamenta. Ona oslikava morbidnost ljudske duše, a osvetljava glupost i naivnost ere koja je sagrađena na temelju nasilja, netolerancije i mržnje”, dodao je.

Ova slika ima prazan alt atribut; ime njene datoteke je predstava-foto-Ferdi-Limani-4-1024x682.jpg

Glumačku ekipu činilo je deset glumaca, od koji je sedmoro iz Njujorka, dvoje iz Srbije i jedna glumica sa Kosova. Sam raznovrsni tim koji je radio na realizaciji činilo je  dvadeset ljudi sa svih strana sveta: kompozitor iz Italije, koreograf iz Albanije, dizajner svetla iz Danske, tehničar za svetlo iz Švajcarske, Marija Kalabić scenska dizajnerka iz Srbije, kosovski dizajner iz Amerike i još mnogo njih.

“Imali smo oko tri nedelje da završimo predstavu – što je malo vremena za ovako ozbiljnu produkciju. Moram da kažem da je bilo mnogo straha i frustracije, što je normalno za svaki kreativni proces. Ipak, rezultati su tu i svi su zadovoljni. Bljerta je najviše radila sa ekipom, danonoćno je bila sa glumcima i celim, velikim, timom”, naveo je Neziraj.

Dodao je i da je zadovoljan reakcijama publike i kritičara u Prištini, te da je posebno srećan što su uspeli da igraju i u Beogradu, jer nisu bili sigurni da li će to biti moguće zbog  epidemiološke situacije. Nakon kosovske i srpske, sledeća premijera je u Njujorku, a ona će biti održana početkom aprila sledeće godine.

“Pored premijere u Njujorku, za sada ne znamo tačno šta su sledeći planovi. Postoji mnogo festivala i pozorišta koji jesu zainteresovani da nas ugoste, ali moramo biti realni. To nije jednostavno realizovati, pošto je potrebno dovesti glumce iz Njujorka i čitavu ekipu. Nadamo se da ćemo posle Njujorka imati još jednu turneju po Evropi i da ćemo se vratiti i u Srbiju i Kosovo”, rekao je on.

Napominje da je pored artističke kooperacije i profesionalne saradnje, ova predstava bila prilika i za nova poznanstva i prijateljstva.

“Sada imamo i dva nova fantastična prijatelja iz Srbije, Svetozara Cvetkovića i Ivana Mihailovića. Oni su bili divni, ne samo na bini već i kao prijatelji”, kazao je Jeton Neziraj.

Sanja Kosović (Autonomija)

(Autor fotografija iz predstave: Ferdi Limani; naslovna fotografija: privatna arhiva)

Tekst je objavljen uz podršku regionalnog projekta jačanja mehanizama tranzicione pravde koji finansira Vlada Ujedinjenog Kraljevstva, a sprovodi Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP). Sadržaj teksta je isključivo odgovornost portala Autonomija i ne odražava nužno stavove Programa Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) ili Vlade Ujedinjenog kraljevstva.