Pitoreskni južnjački junaci književnog dela srpskog pripovedača i novinara na prelazu iz 19. u 20. vek Borisava Bore Stankovića nisu mogli ni da sanjaju da će ćilimom obići evropske prestonice, leteti do Kineskog zida, a još manje da će ljudi današnjice na mitovima večnog Pirotskog ćilima praktikovati jogu, filozofiju življenja o moralu i odgovornosti. A, upravo to se dogodilo i to u 21. Veku: Beograđanka školovana u Parizu slikarka Milica Živadinović i Novosađanin joga instruktor i IT konsultant s diplomama Univerziteta u Beču Vladimir Živankić, u godini obeležavanja 150 godina od rođenja Bore Stankovića, izneli su proteklog vikenda pred mnogobrojnu publiku u prostoru Silosi na obali Dunava u Beogradu nadasve zanimljivu postavku i umetnički osavremenjenu vrednu izložbu „Ćilim oko sveta“, koja se pruža kroz tri veka i gleda u budućnost.

Po rečima Milice Živadinović, praunuke Bore Stankovića, koja je slikama, video instalacijama i primercima originalnih Pirotski ćillima obišla Pariz, Minhen, Kinu… „sa ćilimom kao putokazom povezuje prostore, kulture i vreme, tražeći univerzalni jezik ornamenta koji otkriva duboko jedinstvo čovečanstva“.

Joga prostirke Vladimira Živankića više su od običnih dodataka za vežbanje joge. One su pripovedači. Po njegovoj zamisli i nacrtima nastala su četiri modela joga prostirki u vidu originalnih ručno tkanih pirotski ćilima – Drvo života, Četiri joge, Čakre i koše i Cuponina Devi – realizovani u saradnji sa tkaljama iz Pirota Lelom Panić i Sanjom Panić. Kroz njegov brend “Joginuum“ ovi predmeti „povezuju, jogu duhovnost i živo kulturno nasleđe. Joga prostiirke prevazilaze svoju funkcionalnu namenu i postaju meditativne površine i nosioci simbolike. Prostor unutrašnje koncentracije, tišine i svesnog prisustva“.

Ručno tkana joga prostirka Cuponina Devi (Pirotska čilimarska zadruga Ponišavlje Pirot; tkalja Lela Panić) posvećena je ženama, koje su vekovima stvarale u tišini, bez imena i javnog priznanja. U Srbiji pirotska tkalja imala je jednu od retkih društveno priznatih ženskih uloga. Ime Cane Kuponine, jedno od malobrojnih sačuvanih, postaje simbol bezbroj bezimenih tkalja, čiji je rad oblikovao kulturno pamćenje.

Na drugom kraju sveta Indra Devi bila je prva žena kojoj je bilo dozvoljeno da uči jogu kod učiteljice Krinamačarje. Njena hrabrost i istrajnost učinile su jogu dostupnu ženama širom svet, menjanjući tok jedne drevne parkse.

Ćilim Cuponina Devi simbolički spaja ove priče kroz ornamente kornjače, lanca i đula – kretanje, pritisak i lepotu, koja opstaje.

U njemu se čita tiha istrajna snage žene da iz ograničenja iznese smisao i trajanje. A, to korespondira s pripovedanjem Borisava Stankovića koji, po rečima slaviste prof. dr Branka Vraneša sa Filološkog fakultetu u Beogradu – „spada među naše najbolje pripovedače unutrašnjeg sveta žene i kritičara patrijarhalnog društva“.

Na ćilimu Četiri joge ukras nazvan Gušter, simbol duše koja teži ka svetlosti i putnika koji hoda putem samospoznaje, stoji na oba kraja ćilima. Četiri puta joge vode ga ka njegovom jedinstvu.

Ćilim Drvo života počinje motivom kornjače, koja na pirotskom ćilimu simbolizuju dugovečnost i plodnost, a u širem smislu predstavljaju univerzum.

Ćilim čakre i koše je kompozicija ulazi u unutrašnji prostor čoveka. Počinje i završava se ornamentom guštera, simbolom duše u traganju za svetlošću.

Joga uči da je put ka sopstvenoj suštini ispunjen unutrašnjim čvorovima.

Ovaj ćilim nije ilustracija, već prostor unutrašnjeg zadržavanja, prostirka za praksu i tihi susret sa sopstvenom suštinom.

-Ovo je priča o jogi ispričana jezikom ćilima. Moja joga kao i moje prostirke povezuju niti prošlosti s mogućnostima budućnosti. Moja strast prema jogi seže izvan samog vežbanja. Inspirisan bogatom tradicijom pirotskih ćilima, pronašao sam jednstven način da spojim svoju ljubav prema jogi sa veštinom tkanja. Dizajniram prostirke za jogu koje prevazilaze obične dodatke za vežbanje- on su pripovedači, pričaju priče o jogi, korosteći jezik simbola ćilima. Svaka prostirka nosi simbole ćilimske umetnost, premošćujući jaz između drevnog zanata i savremene prakse – kaže Vladimir Živankić.

– Zamislimo evoluciju zemlje kao jednu veliku tapiseriju, gde svaka nit predstavlja jedinstveni izraz života. Biljke, životinje i gljive formiraju tkanje postojanja. Utkani u ovu složenu mrežu ljudi su se izdvojili, s jedne strane kao izuzetni umetnici, a s druge kao tragači za razumevanjem misterija sveta. Tkanje prostirki za jogu govori o kreativnosti i prilagodljivosti ljudskog duha, koje slavi lepotu tradicije i inovativnost sadašnjice, koji razume povezanost svega i vidi jednu neprekidnu nit u evoluciji čitavog univerzuma, te sopstveno mesto u njemu. Svaka nit vune predstavlja nit koja povezuje čoveka sa zemljom, preplićući drevnu mudrost joge s mudrošću simbola pirotskih ćilima. Baš kao što šare pirotskog ćilima pričaju o ljudskom životu, tkane prostirke postaju platno za vežbanje joge, povezujući pojedinca s tradicijom koja slavi jedinstvo uma, tela i duha. Sa svakom novom utkanom niti, spajaju se prošlost i sadašnjost – poručuje Vladimir Živankić.

Dodir tomaševačke prirode i života

Vlada Živankić, joga instruktor, dizajner, kulturni aktivista, IT konsultant u svom radu povezuje duhovnu praksu sa tradicijom srpske narodne umetnosti – razumevanje povezanosti tela, prostora i unutrašnjeg ritma. Detinjstvo je proveo u Tomaševcu, nadomak Tamiša, od malena je osećao duboko poštovanje prema prirodi, jer je odrastao u dodiru prirode i unutrašnjeg života. Stekao je diplome Tehničkog univerziteta u Beču i Bečke poslovne škole. Formalno obrazovanje iz joge sticao je u Indiji, podučavao je u Austriji u Beču i nastavio u Srbiji. Njegova ljubav prema pirotskim ćilimima vremenom prerasta u aktivnu posvećenost očuvanju i oživljavanju ovog zanata i njegovog vraćanja u savremeni život.

Branislava Opranović (Autonomija)