“Kada osuđenik Porfirije kaže da su se na Vučjem dolu okupili “Srbi iz različitih plemena i bratstava – Crnogorci, Brđani i Hercegovci” to vam predstavlja sažetak čitave velikosrpske ideologije u jednoj jedinoj rečenici. U toj konstrukciji Crnogorci nisu narod. Oni nisu istorijski subjekt. Oni nisu nosioci vlastite državnosti niti političke tradicije. Oni predstavljaju tek jednu regionalnu, infantilnu varijantu srpstva, nešto poput geografskog dodatka ili lokalnog ogranka jednog već zamišljenog nacionalnog stabla. Oni su nešto poput južnih Hercegovaca u najboljem slučaju, nikako ne narod. Takva formulacija ne vrijeđa samo Crnogorce i prateće naučne, istorijske činjenice nego poništava čitavu političku i kulturnu tradiciju Crne Gore koja je mnogo starija od svih srpskih nacionalnih projekata.“

Bitka na Vučjem dolu predstavlja jedan od onih rijetkih istorijskih trenutaka kada je mala država, sa skromnim resursima, vojničkim umijećem, disciplinom i ogromnom hrabrošću porazila višestruko nadmoćniju silu. Crnogorska vojska pod komandom knjaza Nikole izvojevala je 1876. godine pobjedu koja je odjeknula cijelom Evropom, ubrzala međunarodno priznanje Crne Gore i zauvijek urezala Vučji do među najslavnije stranice crnogorske istorije.

Nekad, a sad?

Stotinu pedeset godina kasnije, umjesto dostojanstvenog obilježavanja jedne veličanstvene crnogorske pobjede, javnost je gledala manifestaciju koja je mnogo više ličila na velikosrpski tematski park, izmješten u Guču sa mantijama, zastavama i političkim govorima, nego na komemoraciju jednog od najvećih dana crnogorske državnosti.

Takav preobražaj istorije nije nastao slučajno. On predstavlja logičan završetak velikosrpske politike koja već decenijama sistematski prisvaja tuđe pobjede, tuđe vladare, tuđe svetinje, tuđe književnike, tuđe istorijske ličnosti i čitave narode, pretvarajući ih u dijelove velikosrpskog narativa. Kada jednom prisvojite srednjovjekovne države, kada preimenujete crkve, jezike i kulturno nasljeđe, sasvim prirodno dolazi trenutak da posegnete i za najvećim pobjedama susjeda. Vučji do je zato poslužio kao idealna pozornica za demonstraciju političke moći nad istorijom.

Dodik: Ni “C“ od Crnogoraca

Najplastičnije se to vidjelo u nastupu Milorada Dodika. Govorio je dugo o srpskom narodu, srpskoj slobodi, srpskom nacionalnom prostoru, Republici Srpskoj, Srbiji i Srpskoj pravoslavnoj crkvi, a kroz čitav govor nije pronašao niti jednu jedinu riječ za Crnu Goru niti za Crnogorce. Kao da vojske koja je izvojevala pobjedu nikada nije bilo. Kao da država zahvaljujući kojoj je ta bitka danas upisana u evropsku istoriju nikada nije postojala. Kao da su knjaz Nikola, crnogorski bataljoni i hiljade ljudi koji su ginuli pod crnogorskim barjacima jednostavno izbrisani iz kolektivnog sjećanja. Takvo prećutkivanje mnogo govori. Kada nekoga izbrišete iz vlastite priče, onda mnogo lakše njegovu istoriju proglasite svojom. To je, dakako, jedan način, manje suptilan, to brisanje drugih i drugačijih. Dodik dolazi iz entiteta koji je etničkim čišćenjem zbrisao gotovo sve druge i drugačije i ta metoda mu je znana.

Kako Porfirije Crnogorce svoji na geografiju Srba

Porfirije Perić, patrijarh pod tužbom, je otišao korak dalje, koristeći nešto suptilinije metode. Njegova rečenica da su se na Vučjem dolu okupili “Srbi iz različitih plemena i bratstava – Crnogorci, Brđani i Hercegovci” predstavlja sažetak čitave velikosrpske ideologije u jednoj jedinoj rečenici. U toj konstrukciji Crnogorci nisu narod.

Oni nisu istorijski subjekt. Oni nisu nosioci vlastite državnosti niti političke tradicije. Oni predstavljaju tek jednu regionalnu, infantilnu varijantu srpstva, nešto poput geografskog dodatka ili lokalnog ogranka jednog već zamišljenog nacionalnog stabla. Oni su nešto poput južnih Hercegovaca u najboljem slučaju, nikako ne narod. Takva formulacija ne vrijeđa samo Crnogorce i prateće naučne istorijske činjenice nego poništava čitavu političku i kulturnu tradiciju Crne Gore koja je mnogo starija od srpskih nacionalnih projekata.

Poseban cinizam krije se upravo u tome što se ovakve poruke izgovaraju pod plaštom “ljubavi, mira i pomirenja“. U istoj Perićevoj besjedi govori se o zagrljaju, praštanju i zajedništvu, dok se istovremeno jednom narodu oduzima pravo na vlastito ime i postojanje. Teško je zamisliti veću ironiju od propovijedi o ljubavi koja počiva na brisanju identiteta onoga kome se ta ljubav navodno nudi. Kada vam neko saopšti da ste zapravo dio njegovog naroda, njegove istorije i njegove crkve, tada zagrljaj veoma brzo prerasta u politički piton-stisak iz kojeg se teško izlazi.

Sliku je dodatno upotpunio izaslanik Aleksandra Vučića, ministar Nenad Popović, tvrdeći da je Vučji do produžetak Kosovske bitke. Takva tvrdnja pokazuje podmukao način na koji funkcioniše savremena velikosrpska mitologija. Svaka istorijska pobjeda na Balkanu mora biti priključena jednom centralnom mitu, bez obzira na vrijeme, mjesto, okolnosti i stvarne aktere. Tako se crnogorska vojna pobjeda pretvara u nastavak srpske kosovske epopeje, dok Crna Gora nestaje kao istorijski subjekt i postaje scenografija za tuđi nacionalni spektakl.

Jesu li Crnogorci zainteresovani za vlastitu prošlost?

Upravo zato je Milutin Cerović pogodio suštinu kada je zapisao da su Crnogorci pobijedili na Vučjem dolu 1876. godine, a Srbi 2026. godine. Naravno, riječ je o metafori, ali metafori koja precizno opisuje ono što se dogodilo. Bojno polje ostalo je isto, istorijske činjenice ostale su iste, jedino je narativ promijenio vlasnika. Poslije stoljeća i po više se nije slavila pobjeda crnogorske vojske nad Osmanskim carstvom, nego pobjeda velikosrpske interpretacije nad crnogorskim istorijskim pamćenjem.

Najporaznije u cijeloj priči djeluje gotovo potpuna nemoć dijela crnogorske javnosti da odbrani vlastitu istoriju. Jedan dio političke scene ovu temu zaobilazi kao da je riječ o sporednom događaju, drugi reaguje mlako i stidljivo, dok treći ćuti pred očiglednim prepisivanjem državne prošlosti. Upravo ta tišina omogućava da neko drugi postane glavni tumač crnogorske istorije. Kada vlasnik kuće prestane pričati o vlastitim precima, uvijek će se pojaviti komšija spreman da napiše novo porodično stablo.

Vučji do zato danas govori mnogo više o 2026. nego o 1876. godini. Govori o tome koliko daleko može otići politika istorijskog i identitetskog prisvajanja kada naiđe na slab ili nikakav otpor. Govori o tome kako se istorija osvaja bez ispaljenog metka, jednostavnom zamjenom imena, pojmova i simbola. Govori i o tome da se identitet jednog naroda može potiskivati pod zvuke truba, liturgija i političkih govora sve dok neko ne ustane i jednostavno izgovori istorijsku činjenicu: Pobjedu na Vučjem dolu je izvojevala je crnogorska vojska, u ime Crne Gore, za slobodu Crne Gore i Crnogoraca. Sve ostalo predstavlja političku fikciju obučenu u svečane velikosrpske odore.

(CDM, foto: Privatna arhiva)