Neformalna inicijativa Zajednica umetnosti i kulture (ZUK) saopštila je danas da svedočanstva aktera kulturne scene iz devet gradova u Srbiji ukazuju na sistematsko gušenje slobode stvaralaštva i kritičkog mišljenja, ali i na ugrožavanje egzistencije i osnovnog ljudskog prava na rad.

Istraživanje ZUK o posledicama političke represije u kulturi tokom protekle godine pokazuje da je obeležena velikim brojem pritisaka na zasposlene i druge aktere u kulturi, sistemskom devastacijom sektora i intenziviranjem partijske kontrole nad svim javnim resursima u polju kulture.

„Kultura u Srbiji je postala jedno od ključnih polja represije prema kritički orijentisanim pojedincima i kolektivima. Ukidanje i obustavljanje javnih konkursa, netransparentna raspodela sredstava, otkazi, smene, ucene, partijski motivisana imenovanja upravnika javnih institucija i članova upravnih odbora sa ciljem disciplinovanja zaposlenih, negativna selekcija programa za međunarodnu saradnju, ukidanje i odlaganje važnih kulturnih manifestacija, javna i interna diskreditacija profesionalnog rada, potpuno ukidanje sredstava za programe nezavisne kulturne scene, jasno ukazuju na kaznene politike koje sprovode donosioci odluka na republičkom i lokalnom nivou“, navodi ZUK.

Među najčešćim oblicima represije su obustavljanje i poništavanje javnih konkursa, kao i uskraćivanje već dodeljenih sredstava, netransparentne i politički kontrolisane konkursne procedure, smene, otkazi, pretnje otkazom, ucene i mobing na radnom mestu, isključivo politički motivisana imenovanja u cilju disciplinovanja umetničkih, kolektiva i kulturnih organizacija, cenzura i zabrane realizacije umetničkih i kulturnih programa, donošenje restriktivnih internih pravilnika i sistematizacija radi kontrole zaposlenih, javna i interna diskreditacija profesionalnog rada, neformalne „crne liste“ i uskraćivanje prava na rad politički nepodobnim.

Inicijativa ZUK je tokom novembra i decembra 2025. godine prikupila skoro 40 anonimnih ili imenovanih svedočanstava radnika u kulturi koja beleže iskustva političke represije nastale u kontekstu studentskih i građanskih protesta, ali i šireg gušenja slobode govora, umetničkog izražavanja i profesionalne autonomije.

Upitnik su popunili kulturni radnici iz devet gradova u Srbiji, zaposleni u javnim ustanovama, organizacijama civilnog društva, privatnom sektoru, kao i samostalni umetnici i umetnice.

Najveći broj prijava odnosi se na javni sektor kulture, ali su represivne prakse prepoznate u svim segmentima kulturnog i umetničkog rada mnogo šire.

Zajednica umetnosti i kulture upozorava da su posledice političke represije ozbiljne i dugoročne – ugrožena je egzistencija pojedinaca i organizacija, narušeno je psihičko i fizičko zdravlje pojedinaca, a prostor za kritičko mišljenje i umetnički rizik drastično se sužava. Istovremeno se urušavaju institucionalna autonomija, profesionalni standardi i kvalitet kulturne ponude dostupne javnosti.

Zajednica umetnosti i kulture poziva kolege širom zemlje, koji su bili izloženi bilo kakvom obliku represije ili pritisaka u profesionalnom radu ili na radnom mestu, da popune upitnik.

(N1, foto: N1)