Novi Sad obeležava 82. godišnjicu oslobođenja od fašizma u Drugom svetskom ratu. Na današnji dan 1944. godine partizani su ušli grad.

Borci Novosadskog partizanskog odreda ušli su u grad iz pravca Klise, preko Temerinske i Kisačke ulice oko pola sedam ujutro. Dan ranije u grad je ušla i partizanska izvidnica koja je ne računajući kraću razmenu vatre sa mađarskom stražom, prošla kroz grad bez većih problema.

Tog 23. oktobra 1944. godine više od 700 boraca, predvođenih komandirom, stiglo je u centar grada, a sledile su i jedinice Sedme i Dvanaeste vojvođanske brigade, kao i jedinice sovjetske Crvene armije i druge jedinece Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije.

Na Gradskoj kući trijumfalno je zakačena jugoslovenska zastava sa petokrakom, označavajući kraj jedne od najmračnijih epoha u istoriji grada.

Kada je slavlje 23. oktobra otpočelo, prvi posleratni gradonačelnik, prota Alimpije Popović, obratio se građanima sa terase Gradske kuće.

Tokom 44 meseca rata grad koji je pred rat brojao oko 70.000 stanovnika, izgubio je gotovo trećinu svojih ljudi. Preko 20.000 Novosađana je proterano, dok je oko 5.000 svirepo ubijeno u logorima širom Evrope ili je dalo živote u redovima antifašističke borbe. Svaki dvanaesti stanovnik grada poginuo je u ratu.

U Novosadskoj raciji, najstrašnijem zločinu u istoriji grada, u januaru 1942. godine pod led Dunava bačeno je više od 800 Jevreja, 400 Srba i desetine Roma i drugih nedužnih građana.

Podsetimo, nakon oslobađanja Beograda partizani i crvenoarmijci su nadirali ka Novom Sadu i dalje prema Mađarskoj. Kako je pisao prota Alimpije Popović, Nemci su 22. oktobra srušili jedini preostali most u Novom Sadu, a mađarski i nemački vojnici većinom su napustili grad.

Jedan od prvih partizana koji je kročio u slobodni Novi Sad bio je Mita Bugarski, koji nažalost više nije među živima. Sa samo 20 godina bio je na čelu partizanske izvidnice koja se probila do Novog Sada tog 22. oktobra 1944. godine.

Predvodio je četu od 11 partizana među kojima su bile čak četiri devojke. Nosili su nemačke padobranske uniforme.

U jednom od ranijih obeležavanja ovog važnog datuma, prisećao se tog dana.

„Preko Rimskih šančeva ušli smo u grad. Prvo smo naleteli na mađarsku zaštitnicu sa kojom smo ušli u sukob. Naši mitraljezi sa desne strane utišali su njihovu vatru. Njihova dva vojnika su pala, ali nismo imali vremena da vidimo šta je sa njima. Grad je bio u mrklom mraku i mrtvoj tišini. Gde koja lampa odavala je oči radoznalih Novosađana kako promatraju koja to vojska ulazi – prisećao Bugarski.

Kisačkom ulicom gazili su do centra, a kod Vladičanskog dvora stajao je vojnik u mađarskoj uniformi.

„Primetio sam da ima civilne pantalone. Odlučim da ne pucam nego da mu mahnem. Odmahne i od meni i krenemo jedan ka drugom. On je bio iz izvidnice novosadskih partizana koja je u grad ušla sa istoka, iz Futoga. Izljubismo se kao braća“, pričao je Bugarski.

U centru je već tu noć bilo jasno da su partizani bez veliki borbi ušli u Novi Sad.

No Bugarski i njegova četa nisu sačekali 23. oktobar i zvanično slavlje. Već su tu noć krenuli putem Bačke Palanke i Subotice. Njegove saborce čekala je Batinska bitka, najveći sukob sa Nemcima na teritoriji Jugoslavije u Drugom svetkom ratu.

(Danas, foto: NDNV)