Čitajući programe raznih stranaka, naišao sam na jedan koji mi se učinio zanimljiv za današnji politički trenutak u Srbiji. Dajem ga zato u celini.

§ 1.

Srpski narod je samosvojna narodna (etnička) celina; on je narod sam po sebi, te u nacionalnom pogledu nije istovetan ni sa jednim drugim narodom, niti je deo ili pleme bilo kog drugog naroda.

§ 2.

Srpski narod ima svoje izvorno istorijsko ime SRBIN, pod kojim se pojavio još u davno istorijsko doba, pod kojim je pre 1.400 godina došao u svoju današnju postojbinu i pod kojim živi sve do danas. To ime ne može i ne sme zameniti nijedno drugo ime.

§ 3.

Svoju današnju postojbinu srpski narod je još u pradavno vreme učinio svojom DOMOVINOM, u njoj se trajno nastanio, sa njom srastao i dao joj izvorno i prirodno ime SRBIJA. To ime ne može i ne sme biti zamenjeno nijednim drugim imenom.

§ 4.

ZEMLJA koju je u pradavno doba srpski narod zaposeo i koja je postala njegovom domovinom prostire se kroz više zemalja. Neke od njih imale su svoja posebna imena još pre dolaska Srba, dok su druga imena nastala kasnije, ali sve te zemlje čine jednu JEDINSTVENU DOMOVINU SRBIJU i niko nema pravo da bilo koju od tih zemalja prisvaja za sebe.

§ 5.

Srpski narod došao je u svoju domovinu Srbiju kao potpuno SLOBODAN NAROD, i to u vreme seobe naroda, SOPSTVENOM POBUDOM, te je tu zemlju osvojio i zauvek je učinio svojom.

§ 6.

Srpski narod je u svoju domovinu Srbiju došao potpuno IZGRAĐEN (organizovan), ne samo porodično nego i vojnički, te je odmah po dolasku osnovao sopstvenu DRŽAVU sa svim obeležjima državnosti.

§ 7.

Sopstvenu državu Srbiju, osnovanu još u vreme kada su mnogi drugi narodi živeli potpuno neuređeno i neorganizovano, srpski narod održao je kroz sve vekove, sve do završetka svetskog rata. Nikada se nije odrekao ni nje ni prava na nju, pa ni na kraju svetskog rata, bilo kakvim činom ili bilo kakvom zakonitom odlukom, niti je to svoje pravo preneo na nekoga drugog. Tek ga je na kraju svetskog rata tuđinska sila sprečila da i dalje ostvaruje svoja VRHOVNA (suverena) prava u sopstvenoj državi Srbiji.

§ 8.

Uklonivši tuđinsku silu sa svog nacionalnog i istorijskog područja, srpski narod ostvario je svoje pravo vrhovne (suverene) vlasti i stvorio potpuno samostalnu DRŽAVU SRBIJU. On ima pravo da tu svoju vrhovnu vlast proširi na celokupno svoje neprekinuto nacionalno i istorijsko područje. Srpski narod ne obavezuju nikakve međunarodne niti državnopravne obaveze iz prošlosti koje nisu potpuno saglasne sa ovim načelima, pa se na njih u svojoj Državi Srbiji i ne obazire.

§ 9.

Srpski narod ima pravo na sreću i blagostanje kao celina, a isto takvo pravo ima i svaki pojedinačni Srbin kao pripadnik te celine. Ta sreća i to blagostanje mogu se ostvariti za narod kao celinu i za pojedince kao njegove pripadnike jedino u potpuno samostalnoj Državi Srbiji. Ona zato ne sme i ne može biti sastavni deo, ni u jednom obliku, bilo koje druge države ili bilo kakve druge državne tvorevine.

§ 10.

Srpski narod ima svoje vrhovno pravo, odnosno suverenitet, na osnovu kojeg jedino on ima pravo da vlada u svojoj državi i upravlja svim svojim državnim i narodnim poslovima.

§ 11.

U srpskim državnim i narodnim poslovima u Državi Srbiji ne sme odlučivati niko ko po poreklu i krvi nije pripadnik srpskog naroda. Isto tako, o sudbini srpskog naroda i srpske države ne sme odlučivati nijedan strani narod niti strana država.

§ 12.

SELJAŠTVO JE TEMELJ I IZVOR SVAKOG ŽIVOTA, PA JE KAO TAKVO PRVI NOSILAC SVAKE DRŽAVNE VLASTI U SRPSKOJ DRŽAVI. Pored toga, svi staleži srpskog naroda čine jednu narodnu celinu, budući da i ostali staleži u srpskom narodu, čiji su pripadnici srpske krvi, imaju ne samo svoje korene i poreklo nego i trajnu porodičnu vezu sa selom. Ko u Srbiji ne potiče iz seljačke porodice, taj u devedeset od sto slučajeva nije srpskog porekla ni krvi, nego je doseljeni stranac.

§ 13.

Sva materijalna i duhovna dobra u srpskoj državi vlasništvo su naroda i jedino je on ovlašćen da njima raspolaže i da ih koristi. Prirodna bogatstva srpske domovine, naročito njene šume i rudna bogatstva, ne mogu biti predmet privatne trgovine. ZEMLJA MOŽE BITI VLASNIŠTVO SAMO ONOGA KO JE OBRAĐUJE LIČNO, SA SVOJOM PORODICOM, ODNOSNO SELJAKA.

§ 14.

Temelj svake vrednosti jeste isključivo rad, a temelj svakog prava jeste dužnost. Zato u srpskoj državi rad određuje stepen vrednosti svakog pojedinca i treba da predstavlja osnovu sveukupnog narodnog blagostanja. Niko ne može imati nikakva posebna prava, nego svakome isključivo njegove dužnosti prema narodu i državi daju pravo na zaštićen život.

§ 15.

Obavljanje svih javnih dužnosti i funkcija povezano je sa odgovornošću. Svako ko u ime naroda i države obavlja javne poslove bilo koje vrste odgovara svojom imovinom i svojim životom za sva svoja dela i propuste. Dužnost i odgovornost prema celini moraju, međutim, predstavljati temelj svake delatnosti i u privatnom životu svakog pojedinačnog pripadnika srpskog naroda.

§ 16.

Težište moralne snage srpskog naroda nalazi se u uređenom i verskom porodičnom životu; njegova privredna snaga nalazi se u seljačkom gazdinstvu, zadružnom životu i prirodnim bogatstvima srpske zemlje, a njegova odbrambena snaga u organizacionim sposobnostima i proverenim vojničkim vrlinama. Prosvetni i kulturni napredak srpskog naroda zasniva se na prirodnoj narodnoj darovitosti i dokazanim sposobnostima na polju nauke, prosvete i umetnosti. Industrija, zanatstvo, kućna radinost i trgovina treba da budu pomoćna ruka celokupnoj seljačkoj i opštenarodnoj privredi. Te grane života treba da predstavljaju polje časnog rada i izvor dostojnog života radnika, a ne sredstvo za gomilanje narodne imovine u rukama kapitalista.

§ 17.

Skladno negovanje, unapređivanje i usavršavanje svih narodnih vrlina i svih grana narodnog života zadatak je celokupnog javnog rada i državne vlasti. One pružaju potpuno jemstvo opstanka, vekovnog postojanja i blagostanja sadašnjih i budućih pokoljenja i celokupnog srpskog naroda, kao i postojanosti i sigurnosti Države Srbije

***

Ovaj program je objavljen 1. juna 1933. i fascinantno je koliko odgovara današnjim populističkim tezama i narativima stranaka koje se danas gade na Jugoslaviju i svaki oblik zajedničkog života na ovim prostorima. (Moram ovde citirati čuvenu izjavu Koštunice Dr Vojislava “Svaku Jugoslaviju, u mutnu Maricu …”.)

Vezivanje “svih staleža srpskog naroda” za političko tkivo društva uz odbacivanje stranaka očigledna je inspiracija za Ljotićevski koncept Srbije. 

“Težište moralne snage srpskog naroda nalazi se u uređenom i verskom porodičnom životu …” … Uređen i verski porodični život nisu ništa drugo nego decenijama ponavljana priča o “srpskom domaćinu” Srpskoj pravoslavnoj crkvi kao moralnoj vertikali “srpskog naroda”. 

“Zemlje koje se drugačije zovu” su takođe DOMOVINA … bile one Bosna i Hercegovina ili Crna Gora ili (zašto ne) Srpski Dubrovnik … 

“Ta sreća i to blagostanje mogu se ostvariti za narod kao celinu i za pojedince kao njegove pripadnike jedino u potpuno samostalnoj Državi Srbiji. Ona zato ne sme i ne može biti sastavni deo, ni u jednom obliku, bilo koje druge države ili bilo kakve druge državne tvorevine.” … Potpuno je jasno zašto onda Srbija nema šta da traži u EU, jer bi se onda onemogućili “sreća i blagostanje” koje samostalna Srbija pruža. 

Mogao bih ovako još dugo povlačiti paralele između programa iz 1933. godine i današnjih dominantnih političkih stavova u Srbiji, ali to ne bi bilo pravedno prema potpisniku originalnog teksta u kome sam promenio samo jezik iz hrvatskog u srpski i reč Hrvatska u reč Srbija. 

Autor citiranog programa pod nazivom “Načela ustaškog pokreta” je bio dr Ante Pavelić, potonji Poglavnik Nezavisne Države Hrvatske. 

Zato, gospodo iz režima, pre nego što nazovete bilo koga u ovoj zemlji ustašom, pogledajte se u ogledalo istorije. Možda (još) nema partizana, ali ustaše sigurno nisu mladi ljudi na ulicama nego upravo vi koji ih tako nazivate. Setite se toga kada budete bežali preko nekog vašeg Blajburga.

(Autonomija)